Beizo Leporino

Cando falamos de "disglosia" falamos dun trastorno da articulación por lesións físicas ou malformacións dos órganos articulatorios periféricos.

As causas poden ser diversas: malformacións conxénitas craneofaciales, os trastornos do crecemento, os traumatismos, as parálises periféricas, as anomalías adquiridas debido a lesións na estrutura orofacial ou de extirpacións cirúrxicas.

A intervención que realizaremos os/as mestres/as especialistas en Audición e Linguaxe (AL) co alumnado que presenta beizo leporino ten como finalidade: favorecer o desenvolvemento adecuado da fala, a comunicación e a linguaxe, minimizando as posibles dificultades articulatorias e funcionais derivadas desta malformación conxénita.

1. Valoración inicial

Antes de iniciar a intervención, é necesario realizar unha avaliación de:

• Competencias comunicativas e lingüísticas.
• Desenvolvemento fonolóxico e articulatorio.
• Intelixibilidade da fala.
• Respiración e coordinación fono-respiratoria.
• Movilidad e funcionalidade dos órganos bucofonadores.
• Posibles alteracións de resonancia (hipernasalidade).
• Repercusión das dificultades no ámbito escolar e social.

Así mesmo, recollerase información da familia e dos profesionais sanitarios que interveñan no caso (cirurxián maxilofacial, odontólogo, logopeda clínico, etc.) recollida no informe psicopedagóxico.

2. Obxectivos de intervención

Obxectivo xeneral

• Favorecer unha comunicación oral eficaz mediante a mellora da articulación, a respiración, a funcionalidade orofacial e a intelixibilidade da fala.

Obxectivos específicos

Área respiratoria

• Adquirir un patrón respiratorio adecuado.
• Mellorar o control da espiración durante a fala.
• Coordinar respiración e emisión verbal.
• Área praxias e motricidade orofacial
• Incrementar a mobilidade e tonicidade labial.
• Mellorar a coordinación de beizos, lingua e mandíbula.
• Favorecer o peche labial funcional.

Área articulatoria

• Corrixir erros articulatorios asociados ao beizo leporino.
• Favorecer a correcta emisión de fonemas bilabiais (/p/, /b/, /m/).
• Xeneralizar as producións correctas á linguaxe espontánea.

Área de resonancia e voz

• Reducir posibles emisións nasais inadecuadas.
• Mellorar a calidade vocal e a intelixibilidade.
• Toma de conciencia do fluxo aéreo nasal.
• Produción de sons aéreos de alta presión.
• Actividades de contraste oral-nasal.

Área comunicativa e lingüística

• Potenciar a expresión oral.
• Favorecer a participación en situacións comunicativas escolares.
• Mellorar a autoestima e a confianza comunicativa.

3. Contidos

Respiración e sopro

• Respiración custo-diafragmática.
• Control do sopro.
• Intensidade e dirección do aire.

Motricidade orofacial

• Exercicios de mobilidade labial.
• Discriminación de posicións articulatorias.
• Coordinación de órganos fonoarticulatorios.

Articulación

• Produción illada de fonemas.
• Produción en sílabas, palabras e frases.
• Automatización e xeneralización.
• Especial atención a fonemas de presión oral: /p//b//t//d//k//g//f//s//ch/

Discriminación auditiva

• Identificación de sons correctos e incorrectos.
• Diferenciación fonémica.
• Autocorrección.

Linguaxe oral

• Vocabulario.
• Estruturación de oracións.
• Narración e conversación.

4. Actividades

Exercicios de respiración e sopro

• Inflar globos.
• Soprar pompas de xabón.
• Carreiras de bólas de algodón.
• Apagar velas a distintas distancias.

Praxias bucofaciales

• Sorriso amplo e sorriso pechado.
• Bicos esaxerados.
• Alternar sorriso-bico.
• Manter obxectos lixeiros entre os beizos.
• Movementos dirixidos de lingua e mandíbula.

Intervención articulatoria

• Repetición de sílabas directas: pa-pe-pi-po-pu.
• Denominación de imaxes con fonemas traballados.
• Xogos de conciencia fonolóxica.
• Lectura ou repetición de frases curtas.

Actividades comunicativas

• Descrición de imaxes.
• Xogos de rol.
• Asembleas de aula.
• Narración de experiencias privados.

5. Metodoloxía

A intervención será:

• Individualizada e adaptada ás necesidades do alumno.
• Funcional e contextualizada.
• Motivadora e baseada no xogo.
• Coordinada coa familia e o resto de profesionais.
• Inclusiva, favorecendo a participación na aula ordinaria.

Utilizaranse materiais visuais, xogos lingüísticos, espellos, recursos dixitais e reforzo positivo continuo.

6. Temporalización

• Sesións de 2 a 3 veces por semana.
• Duración aproximada: 25 minutos por sesión.

7. Coordinación coa familia e o centro

Estableceranse actuacións conxuntas para:

• Facilitar a xeneralización das aprendizaxes.
• Proporcionar pautas de estimulación en casa.
• Realizar o seguimento da evolución.
• Coordinar actuacións con titores, orientador e persoal sanitario.

8. Orientacións para o profesorado

• Favorecer un clima de aceptación e respecto.
• Non corrixir constantemente diante do grupo.
• Reforzar os intentos comunicativos.
• Facilitar quendas de palabra.
• Coordinarse periodicamente co/a especialista en Audición e Linguaxe.

9. Criterios de avaliación

• Mellora do peche labial e a mobilidade orofacial.
• Aumento da precisión articulatoria.
• Diminución de erros fonéticos e fonolóxicos.
• Maior intelixibilidade da fala.
• Participación activa en situacións comunicativas.
• Xeneralización das aprendizaxes ao contexto escolar e familiar.

10. Conclusión

A intervención do/a Mestre de Audición e Linguaxe co alumnado que teña unha disglosia por beizo leporino debe centrarse na mellora das funcións orofaciais, a articulación e a comunicación oral, desenvolvéndose de forma coordinada coa familia e outros profesionais, e así, garantir unha resposta educativa integral e favorecer a plena inclusión do alumnado no entorno escolar e que poida acadar os obxectivos referidos.