Cando falamos de DISFONIAS dicimos que son unha alteración da voz por un uso incorrecto da mesma por hipotonía ou hipertonía, unha respiración insuficiente ou mala coordinación da fonación. Que se puiden traducir nunha voz rouca, grave, con altibaixos no ton, voz de falsete ou voz xorda, atonal, de escasa frecuencia. Adoita combinar factores anatómicos e funcionais.
As necesidades educativas do alumnado con alteracións da voz:
- Relaxación dos músculos fonatorios para normalizar o esforzo da emisión de fala.
- Reeducación vocal.
- Coordinación da respiración coa fonación.
- Axilizar os movementos articulatorios.
- Mellorar o timbre, intensidade e ton de voz.
En xeral as disfonías orgánicas teñen tratamento cirúrxico e posteriormente rehabilitador e, as funcionais teñen intervención logopédica aínda que, segundo os casos, precisan un acto cirúrxico ou medicación. A intervención logopédica das alteracións da voz haberá de conseguir: A educación da respiración; A eliminación dos esforzos laríngeos; A adaptación das cavidades de resonancia ao son emitido pola larinxe. Recoméndase o seguinte procedemento metodolóxico:
|Intensidade |
Relaxación -> Respiración -> Fonación -> | Duración |-> Voz cantada
| Tono |
Relaxación. Ás veces prodúcese unha hipertensión localizada nos músculos cervicais, do pescozo, dos ombreiros e os pectorales.
Hai varias técnicas de relaxación (Método Shultz, Ioga…), pero nós quedámonos con dous que se adaptan aos nenos a ás nenas:
• Relaxación por tacto. Estando o neno ou a nena sentada vánselle pasando os dedos da man polas zonas que nos interese relaxar: cara, nariz, beizos e pescozo
• Relaxación activa de Jacobson. Contraposición de tensión e relaxación. A secuencia da relaxación é a seguinte: Tensar os músculos ata o seu grao máximo; notar a sensación de tensión en todos os músculos que están tensos; relaxalos; experimentar a agradable sensación da relaxación.
Respiración. Algúns dos principais trastornos respiratorios que inflúen na emisión vocal:
- Respiración invertida. O tórax elévase e o abdome contráese durante a inspiración e o contrario na espiración.
- Respiración costal superior. O ventre contráese e inmobiliza durante os tempos da respiración.
- Respiración abdominal mal realizada. O abdome non se relaxa senón que se ve empuxado cara a adiante.
- Movementos excesivos do abdome. As costelas non se abren lateralmente.
- Capacidade pulmonar insuficiente ou excesiva.
- Rixidez dos movementos respiratorios.
Os obxectivos da educación da respiración son: Alongar a fonación; regular o aire expirado.; aumentar ou diminuír o volume da voz; conseguir unha correcta respiración.
Fonación. Comezaremos por emisións vocálicas breves e máis elevadas tonalmente tendendo a prolongalas e a recuperar a altura tonal correcta. Continuaremos con:
- Series de cifras (coidar a eliminación do golpe de glotis).
- Pequenas frases a distinta intensidade.
- Lectura monótona cunha altura cómoda para o neno/a
- Lectura modulada sobre a nota fundamental o neno/a.
- Lectura indirecta; repetir as frases lidas por nós. As vantaxes da lectura repetida:
- Dar ao suxeito o tempo correcto de toma de respiración.
- Ensinala a escoitarse e controlarse mellor
- Atopar máis facilmente por imitación, un ritmo e unha fluidez normais.
- Lectura directa. Comezar pola poesía pois con ela facilítase a fluidez; seguir despois con prosa e ao final con textos teatrais se a idade do neno ou a nena permíteo. Recoméndase rexistrar nunha cassette a primeira sesión; iso axudaranos a establecer comparacións posteriores e tomar conciencia dos logros conseguidos polo neno/a
- Voz cantada, axudan a mellorar a calidade do timbre, a eliminar esforzos e á percepción das sensacións vibratorias.
- Coidar a respiración e procurar a continuación das sensacións vibratorias.
- Variacións tonales. Práctica de escalas ascendentes e descendentes; comezar por terceiras, aumentar a quintas ata chegar a oitavas. Realizar variacións. Pasar a arpegios ascendentes e descendentes de quinta e oitava. Coidar a vogal segundo a alteración intervida como vimos.
Nos/as nenos/as pequenos/as as sesións han de ser curtas e seguidas. É preciso que o neno/a sexa consciente do problema de voz, ten que aprender a saber escoitarse e a diferenciar o que sente. Se o neno/a non comprende pola súa idade o interese da intervención e non coopera é mellor deixala.
Nas alteracións da voz, ademais da intervención logopédica, será necesario ter en conta:
• A intervención familiar: creando un ambiente de bos hábitos vocais (evitar ruídos do ambiente, falar nun ton baixo e claro, axudar a relaxarse, coidar excesos vocais, …)
• A intervención escolar: falar sen forzar a voz, evitar berrar en ambientes ruidosos, colocar aos nenos e as nenas con alteracións de voz preto do docente,…
