ALTERACIÓNS DA FLUIDEZ VERBAL

A disfemia (comunmente coñecida como tartamudez) aparece no DSM-5 co nome de Trastorno da fluidez de inicio na infancia, sendo un trastorno que afecta o proceso comunicativo e que se caracteriza por interrupcións involuntarios na fluidez da fala ocasionada por continuas repeticións e espasmos.

A súa sintomatoloxía é:

• Alteracións orgánicas: tensión muscular, baixa taxa respiratoria, excesiva presión labial, lingual ou velar.
• Alteracións cognitivas e afectivas: atribucións negativas, logofobia (medo e ansiedade á falar), balbismo (movementos parasitos ou tics).
• Alteracións lingüísticas: abuso de sinónimos, repeticións de sílabas e sons, bloqueos, circunloquios, saltos sintácticos e frases inacabadas...
• Alteracións vexetativas: taquicardias e sudoración.

Segundo o momento de aparición podemos distinguir:

• Tartamudez inicial (<3): titubeos propios de quen aprende a falar
• Tartamudez de desenvolvemento (3-5): continuación e intensificación da tartamudez inicial. Só en 1 de cada 5 casos desenvolve unha disfemia.
• Disfemia primaria (>5-6): contan cun patrón deficiente aínda que con trazos pouco marcados e co compoñente emocional aínda é baixo. É o momento óptimo para intervir.
• Disfemia secundaria (adolescentes e adultos): procede da primaria. 

As causas que explican a maioría das disfemias son: erro de retroalimentación, ansiedade, falta de coordinación, xenética, trastornos de lateralidade, psicolingüísticas, traumáticas.

A clasificación máis frecuente é:

    • Disfemia tónica: bloqueos ou espasmos.

    • Disfemia clónica: repetición de sílabas ou palabras.

    • Disfemia tónico-clónica ou mixtas: ambas as dúas.

Pertence á categoría dos Trastornos da comunicación dentro do DSM-5, xunto a:

• Trastorno do linguaxe
• Trastorno fonolóxico
• Trastorno da comunicación social

Importante dicir, que no DSM-5, o trastorno da fluidez de inicio na infancia (disfemia) está incluído dentro do Trastornos do neurodesenvolvemento.

Preguntámonos por que se considera do neurodesenvolvemento? Porque cumpre características clave deste grupo:

• Inicio temperán: aparece na infancia, durante o desenvolvemento do linguaxe.
• Base neurobiológica: hai evidencia de diferenzas en redes cerebrais da fala (ritmo, coordinación motora, procesamiento lingüístico).
• Curso evolutivo: pode mellorar, persistir ou cambiar co tempo.
• Impacto funcional: afecta a comunicación e a adaptación social.

Que ocorre a nivel do cerebro? Non hai unha soa causa, pero atopáronse:

• Alteracións na coordinación entre áreas da linguaxe e motoras.
• Diferenzas na lateralización cerebral (hemisferio esquerdo/dereito).
• Factores xenéticos (maior probabilidade en familias con antecedentes).

Aínda que é un trastorno do neurodesenvolvemento, como ben dixemos anteriormente:

• Non implica discapacidade intelectual.
• A intelixencia adoita ser completamente normal.
• O problema está na fluidez da fala, non no contido do pensamento.

En resumo:

✔ Si, a disfemia forma parte dos trastornos do neurodesenvolvemento.

✔ Está relacionada con como se desenvolve o sistema nervioso implicado na linguaxe oral.

✔ Ten unha base biolóxica, pero tamén inflúen factores emocionais e ambientais.