Avaliación e intervención nos Trastornos da Fluidez

Non resulta difícil a súa identificación pois conta cunha sintomatoloxía moi característica. No caso dos trastornos da fluidez do inicia da infancia: esforzo ao longo da articulación, tensión articulatoria, bloqueos espasmódicos ou interrupcións máis ou menos bruscas.

A súa identificación require unhas cantas sesións pola duración das probas e a variabilidade duns momentos a outros.

Durante a avaliación abordaremos os seguintes aspectos:

• Antecedentes familiares: suxeitos disfémicos, con alteracións da linguaxe, alteracións psíquicas, alteracións neurolóxicas, zurdos ou lateralidade cruzada.
• Datos privados: desenvolvemento psicolóxico, motor e lingüístico; idade de aparición; evolución; comportamento; actitudes e condutas en relación á súa actuación verbal; conciencia e imaxe do propio problema.
• Avaliación lingüística: identificación dos erros de fluidez (disfemia, bloqueos, repetición de sílabas, pausas, patrón fluente, disfluencias,) e identificación de fenómenos lingüísticos (abuso de sinónimos, perífrasis, expresión redundante, embolofrasis ou retrousos)
• Avaliación da conduta motora e respiratoria: movemento de tronco, brazos, cabeza e pés; TICS; espasmos clónicos (repeticións) ou tónicos (bloqueos), rixidez, tensión muscular, ausencia de gestualidad, alteracións fonorrespitatorias.
• Avaliación da conduta socio-emocional: mutismo ou inhibicións, lobofobia, angustia, aceptación do tatexo, rendemento escolar e motivación; ansiedade ante determinadas situacións.
• Avaliación de síntomas vexetativos: rubor, palpitacións, enrojecimiento, sudoración e palidez.

O rexistro da fala do alumnado realizarase en distintas modalidades: expresión libre, fala cuchicheada, fala en sombra (reproduce en voz alta o discurso do examinador case simultaneamente), fala enmascarada (aplícase nos oídos do neno un  ruído que enxordece a audición da súa fala); fala rítmica (metrónomo).

O procedemento realizarase por: imitación provocada, linguaxe conversacional, espontáneo, dirixido e lectura.

As necesidades educativas do alumnodo con trastornos da fluidez serían:

    • Relaxación muscular segmentaria dos músculos articulatorios.

    • Coordinar a respiración.

    • Redución da ansiedade social.

    • Endentecer e vocalizar a emisión de palabras.

    • Estimular o desenvolvemento psicolingüístico en xeral (vocabulario, morfosintasis,…).

A intervención farase desde unha visión pluridimensional de métodos e procedementos didácticos. A disfemia é un trastorno onde as recaídas son probables e a eficacia da intervención é incerta. A intervención logopédica deberá abarcar ao alumnado disfémico e ao ambiente. A regra principal que debería seguirse é: “enlentecer a fala e articular rítmicamente frases curtas e sinxelas”.

Os aspectos para considerar serán:

• Intervención da hipertonía: exercicios de relaxación corporal (global e segmentariamente) incidindo nos músculos do pescozo e a cara.
• Intervención da respiración e da voz: A forma e tipo de respiración inflúen na emisión dos fonemas, no ritmo da frase e no ton e calidade da vocalización.
• Intervención dos aspectos prosódicos da linguaxe: (pausas, acentuación, entoación). Calquera frase pronunciada sen ter en conta os elementos anteriores resulta inintelixible para o oínte. 

Os obxectivos da intervención serían:

• Reducir o tatexo mediante técnicas auxiliares.
• Descondicionar a ansiedade e a fala dos factores externos que provocan habitualmente tatexo.
• Modificar as actitudes e conduta verbal-social do disfémico/a.
• Manter e estender a fala fluída en situacións verbais cada vez máis comprometidas.

Algunhas técnicas e procedementos máis usuais son:

Emprego de xestos acompañado á fala: modifican a actitude corporal, a monotonía da voz e a atención sobre a propia fala.

• Técnica do sopro: habituar ao alumnado para botar alento antes de iniciar a emisión vocal. Esta comezará sen interromper a corrente de aire que pon en actividade suavemente as cordas vogais, eliminando o bloqueo inicial da expresión. Esta técnica é resulta difícil en situacións sociais de presión ou en momentos en que facilmente se esquece poñela en práctica.
• Fala rítmica: Aprendizaxe dun patrón rítmico aplicado á fala proporciona un mantemento do ritmo e, por tanto, maior fluidez. Utilízase o metrónomo para a aprendizaxe desta técnica, adecuando a velocidade a cada caso, que vai sendo substituído por un metrónomo imaxinario, marcando o ritmo co dedo, co pé e, finalmente, interiorizando a acción rítmica estruturada sen que sexa perceptible para os demais.
• Audición retardada: mediante un aparello que atrasa a audición da propia fala aos oídos do neno ou da nena. Nalgúns casos, pode reducirse notablemente a taxa do tatexo sen que o/a disfémico/a faga o menor esforzo. A aprendizaxe baséase en habituarse a un patrón de fala máis lento e á prolongación das unidades fónicas. 
• “Enmascaramiento” ou encubrimento da fala: Enviar ruído aos oídos do/a disfémico/a mentres fala, de modo que enmascare a súa voz por completo e non a escoite. Débese manter un volume de voz normal, deixando de prestar atención á súa fala, co que mantén a vía propioceptiva como fonte máis importante da coordinación da fala e o tatexo diminúe. Vaise reducindo progresivamente a intensidade do ruído aplicado aos oídos.
• Retroalimentación auditiva demorada (RDA) = enmascaramiento
• Fala en sombra: O alumno ou a a alumna vai reproducindo case simultaneamente o que o/a mestre/a di. Posteriormente invírtese a orde. Mediante este procedemento, o/a mestre/a vai ofrecendo un modelo de expresión modulada, elevada e fluída.
• Práctica negativa: Instrúese ao alumanado con disfemia para que deliberadamente cometa os fallos propios do seu tatexo á falar. A imitación do propio tatexo ha de ser exacto, no aspecto fonético, na reprodución dos tics e outros sons incluíndo a tensión propia da tensión comunicativa. Esta práctica está baseada no concepto de “inhibición condicionada”. 

Existen unha serie de aparellos ou medios técnicos que se usan na intervención da disfemia:

• Audible Master: falar a través do micrófono producíndose nos auriculares o nivel de ruído previamente programado.
• Eco-corrector: é un aparello que emite un eco artificial da palabra pronunciada. Por tanto, hai un enmascaramiento continua da fala do alumno ou da alumna. Consiste en enviar ruído aos oídos do/a neno/a mentras fala de forma que enmascare a súa voz por completo e non a escoite.
• DAF: Mediante o aparello reciben o eco da súa voz cun lixeiro atraso.
• Metrónomo: Serve para a aprendizaxe dun patrón rítmico aplicado á fala.

Moi importante!! É conveniente instruír ás familias para que fomenten as condutas de fluidez dos seus fillos e fillas, prestando atención ao contido das súas conversacións e non a como o di. 

As instrucións básicas que deben seguir as familas son:

• Non reaccionar mal ante o neno ou a nena que tatexa, non manifestar ningún signo (verbal ou non verbal), de impaciencia ou ansiedade.
• Nunca lle farán repetir unha palabra ou frase, nin tampouco dicirlle que fale tranquilo/a ou amodo.
• Non se lle rifará, censurará, criticará, nin ridiculizará.
• Debe evitarse ao neno ou a nena todo tipo de tensións.
• Darlle conversación e animalo/a a falar en situacións de non tensión.
• “Ler” contos xunto co/a neno/a, conversar con el/ela de cousas que lle interesen, facéndoo de forma clara, sinxela e amodo.
• Procurar que estea relaxado/a e contento.